რა იდგა სა­ქარ­თვე­ლოს პირ­ვე­ლი პრე­ზი­დენ­ტი­სა და კა­თო­ლი­კოს-პატ­რი­არ­ქის მრა­ვალ­წლი­ა­ნი, წი­ნა­აღ­მდე­გო­ბე­ბით სავ­სე ურ­თი­ერ­თო­ბის მიღ­მა? ის­ტო­რი­კო­სი გი­ორ­გი არ­ქა­ნია აქ­ვეყ­ნებს ნაკ­ლე­ბად ცნო­ბილ ფო­ტოს და მი­მო­ი­ხი­ლავს იმ გზას, რო­მე­ლიც ზვი­ად გამ­სა­ხურ­დი­ამ და ილია II-მ ერ­თად თუ ცალ-ცალ­კე გან­ვლეს. 70-იანი წლე­ბის მხარ­და­ჭე­რი­დან 90-ია­ნე­ბის კრი­ზი­სამ­დე.

„მსურს, გა­გი­ზი­ა­როთ ნაკ­ლე­ბად ცნო­ბი­ლი ფოტო, რო­მელ­ზეც ასა­ხულ­ნი არი­ან კა­თო­ლი­კოს-პატ­რი­არ­ქი ილია II და სა­ქარ­თვე­ლოს პირ­ვე­ლი პრე­ზი­დენ­ტი ზვი­ად გამ­სა­ხურ­დია. მათი ურ­თი­ერ­თო­ბა მარ­ტი­ვი არ ყო­ფი­ლა, ისე­ვე რო­გორც თა­ვად ისი­ნი არ ყო­ფი­ლან მარ­ტი­ვი ადა­მი­ა­ნე­ბი. ეს ურ­თი­ერ­თო­ბა იწყე­ბა 1970-იანი წლე­ბი­დან, რო­დე­საც ზვი­ად გამ­სა­ხურ­დია აქ­ტი­უ­რად უჭერ­და მხარს ილია II-ის პატ­რი­არ­ქად არ­ჩე­ვას და ამ საქ­მე­ში მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი წვლი­ლიც შე­ი­ტა­ნა, და სრულ­დე­ბა 90-ია­ნე­ბის და­სა­წყის­ში, რო­დე­საც ქვე­ყა­ნა­ში გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი პო­ლი­ტი­კუ­რი კრი­ზი­სის დროს პატ­რი­არ­ქმა უკვე პრე­ზი­დენტ ზვი­ად გამ­სა­ხურ­დი­ას, რბი­ლად რომ ვთქვათ, მხა­რი არ და­უ­ჭი­რა. მი­უ­ხე­და­ვად გარ­თუ­ლე­ბუ­ლი ურ­თი­ერ­თო­ბი­სა და სა­ვა­რა­უ­დოდ დიდი წყე­ნი­სა, ზვი­ად გამ­სა­ხურ­დი­ას არ და­ურ­ღვე­ვია მას­თან ცი­ვი­ლი­ზე­ბუ­ლი ურ­თი­ერ­თო­ბი­სა და და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბის ფორ­მე­ბი, რად­გან, რო­გორც ქრის­ტი­ა­ნი და ქარ­თვე­ლი, პა­ტივს სცემ­და სა­ქარ­თვე­ლოს მარ­თლმა­დი­დე­ბელ ეკ­ლე­სი­ას, მის უდი­დეს, ის­ტო­რი­ულ როლს ქვეყ­ნის გა­ერ­თი­ა­ნე­ბის საქ­მე­ში, სა­პატ­რი­არ­ქო ტახტს.

ამ ორი პი­როვ­ნე­ბი­დან რო­მე­ლი­მე მოგ­ვწონს თუ არა, უნდა ვა­ღი­ა­როთ, რომ სა­ქარ­თვე­ლოს უახ­ლეს ის­ტო­რი­ა­ში ერის უდი­დეს ნა­წილს არა­ვინ ჰყვა­რე­ბია ისე, რო­გორც ისი­ნი (ისე­ვე რო­გორც, არ­სე­ბო­ბენ და იარ­სე­ბე­ბენ მათი მო­ძუ­ლე­ე­ბიც). დრო უნდა გა­ვი­დეს, რომ ჩვე­ნი უახ­ლე­სი წარ­სუ­ლის ობი­ექ­ტუ­რად და ადეკ­ვა­ტუ­რად გა­აზ­რე­ბა მოხ­დეს, ეს საკ­მა­ოდ რთუ­ლი და წი­ნა­აღ­მდე­გობ­რი­ვი პრო­ცე­სი იქ­ნე­ბა. ფაქ­ტია, რომ პატ­რი­არ­ქი ილია II გახ­ლდათ გა­მორ­ჩე­უ­ლი ის­ტო­რი­უ­ლი ფი­გუ­რა, რო­მელ­საც დიდი გავ­ლე­ნა და ავ­ტო­რი­ტე­ტი ჰქონ­და რო­გორც ქვეყ­ნის შიგ­ნით, ასე­ვე მის ფარ­გლებს გა­რეთ. ფაქ­ტია, რომ ქარ­თვე­ლე­ბის დიდი ნა­წი­ლის­თვის წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში მისი სი­ტყვა, მისი პო­ზი­ცია, მას­თან ასო­ცი­რე­ბა გახ­ლდათ ძა­ლი­ან მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი, გა­დამ­წყვე­ტიც კი.

ვუ­სამ­ძიმ­რებ იმ ადა­მი­ა­ნებს, ვის­თვი­საც ის სუ­ლი­ერ მა­მას წარ­მო­ად­გენ­და, უყ­ვარ­დათ გულ­წრფე­ლად და არა ფა­რი­სევ­ლუ­რად, პო­ლი­ტი­კუ­რი მიზ­ნე­ბის­თვის“, - წერს ისტორიკოსი გიორგი არქანია.