იმ ფონზე, როდესაც ყველას ყურადღება აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის ძალისხმევაზეა მიპყრობილი, მოახდინოს ზეწოლა რუსეთსა და უკრაინაზე, რათა მათ ერთმანეთის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმები არ განახორციელონ, სხვა აქტორებიც ცდილობენ, დაარწმუნონ მოსკოვი და კიევი კონფლიქტის, სულ მცირე, ნაწილობრივ გაყინვაში. გავრცელებული ინფორმაციით, მაშინ როდესაც თურქეთი და ეგვიპტე კრემლთან საზღვაო ცეცხლის შეწყვეტის თაობაზე დიალოგს აწარმოებენ, როგორც ჩანს, ინდოეთი ჩართულია უფრო ფართო დისკუსიებში, რომელთა მიზანიც საბრძოლო მოქმედებების უფრო ყოვლისმომცველი შეწყვეტის მიღწევაა. 

გავრცელებული ცნობებით, ნიუ-დელიმ რუსეთსა და უკრაინას შორის სამნაწილიანი ზავი შესთავაზა, რომელიც შეაჩერებს თავდასხმებს ენერგეტიკულ ობიექტებსა და სხვა ინფრასტრუქტურაზე, უზრუნველყოფს შავი ზღვის პორტების გავლით მარცვლეულისა და ენერგორესურსების უწყვეტ ნაკადს და წერტილს დაუსვამს კომერციულ გემებზე თავდასხმებს. ეს წინადადება, რომელიც უკრაინელ ოფიციალურ პირებს სექტემბერში, საგარეო საქმეთა მინისტრ ს. ჯაიშანკარის კიევში ვიზიტისას გადაეცა, სცდება თურქეთის, ეგვიპტისა და ამერიკის შეერთებული შტატების მიერ წამოყენებულ ცეცხლის შეწყვეტის ცალკეულ ინიციატივებს და მიზნად ისახავს როგორც ინფრასტრუქტურული, ისე საზღვაო უსაფრთხოების საკითხების მოგვარებას, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი საქონლის ნაკადების შენარჩუნების პარალელურად.

„ჩვენ გვაქვს ოთხი წინადადება. ყველაზე ფართო ინდოეთის წინადადებაა. ჩვენ მზად ვართ ენერგეტიკული და შავი ზღვის ცეცხლის შეწყვეტისთვის, მაგრამ მხოლოდ ამ კომბინაციით“, — განაცხადა უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ და დასძინა, რომ ენერგეტიკული ცეცხლის შეწყვეტა ნიშნავს ყველა ენერგეტიკულ ობიექტზე, მათ შორის საპორტო ინფრასტრუქტურაზე, დარტყმების სრულ შეწყვეტას. 

ეს განცხადება მიანიშნებს, რომ კიევი ღიაა ნიუ-დელის უფრო ფართო დიპლომატიური ინიციატივისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ კრემლიც მიესალმა ინდოეთის ძალისხმევას, მოსკოვმა ეს გეგმა დაახასიათა, როგორც „პოტენციური დარეგულირების მხოლოდ ერთი კონკრეტული ასპექტის მომცველი“. კრემლის პრესსპიკერმა დმიტრი პესკოვმა ასევე გაიზიარა აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის, მარკო რუბიოს შეფასება, რომ ამჟამად „ომის დიპლომატიური გზით მოგვარების არანაირი პერსპექტივა არ არსებობს“ და აღნიშნა, რომ მოლაპარაკებების პირობები „ჯერ არ შექმნილა“.

რუსეთმა არაერთხელ გაუსვა ხაზი, რომ ის მხოლოდ „მდგრად სამართლიან მშვიდობას“ ესწრაფვის და არა ცეცხლის შეწყვეტას. მოსკოვის გადმოსახედიდან, ზავი უკრაინას მხოლოდ დროს მისცემს გადაჯგუფებისთვის, ხელახალი შეიარაღებისა და ბრძოლის მორიგი რაუნდისთვის მოსამზადებლად. კიევისთვის, არსებულ ვითარებაში, მხოლოდ ენერგეტიკული ცეცხლის შეწყვეტა, უფრო ფართო შეთანხმების გარეშე, რომელიც კონფლიქტის სხვა ასპექტებს მოიცავს, ასევე არ ჩანს განსაკუთრებით სასარგებლო.

ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმებმა რუსეთი საწვავის იმპორტიორად აქცია

მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთი ყოველდღიურად აგრძელებს უკრაინის ელექტროსადგურებზე დარტყმებს, კიევმაც მოახერხა რუსეთის ენერგეტიკული სექტორისთვის მნიშვნელოვანი ზიანის მიყენება. უკრაინულმა დარტყმებმა რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე ხელი შეუწყო საწვავის დეფიციტის შექმნას; ქვეყნის მასშტაბით ავტოგასამართ სადგურებთან რიგები ჩვეულებრივ მოვლენად იქცა, რამაც მოსკოვი აიძულა, საწვავის ექსპორტი შეეჩერებინა. უზარმაზარი ენერგორესურსების მიუხედავად, რუსეთი ახლა იძულებულია, საწვავის იმპორტი განახორციელოს არა მხოლოდ მეზობელი ყაზახეთიდან და ბელარუსიდან, არამედ ინდოეთიდანაც. 

შესაბამისად, მოსკოვსა და ნიუ-დელის შორის ენერგეტიკული კავშირები აღარ არის ცალმხრივი: მაშინ, როდესაც რუსეთი განაგრძობს ინდოეთისთვის ნედლი ნავთობის მიწოდებას, ის ამავდროულად ახორციელებს გადამუშავებული ნავთობპროდუქტების იმპორტს თავისი სამხრეთაზიელი პარტნიორისგან. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ მსოფლიოს ყველაზე მრავალრიცხოვანი მოსახლეობის მქონე ქვეყანა სარგებელს იღებს ამ სავაჭრო შეთანხმებებიდან, იგი ასევე დაინტერესებულია ომის დიპლომატიური გზით დასრულებითა და გლობალური ეკონომიკისთვის არსებული რისკების შემცირებით.

ინდოეთის ეკონომიკური პოზიცია ასევე აყალიბებს მის მიდგომას კონფლიქტისადმი. იმ ფონზე, როდესაც საერთაშორისო სავალუტო ფონდმა (IMF) ქვეყნის მშპ-ის ზრდის პროგნოზი 7 პროცენტამდე გაზარდა, ნიუ-დელის აშკარა ინტერესი აქვს, შეამციროს გაჭიანურებული ომის უარყოფითი ეკონომიკური შედეგები. ენერგომომარაგების, საზღვაო ვაჭრობისა და სასურსათო ბაზრების შეფერხება იწვევს ხარჯებს, რომლებიც ევროპის ფარგლებს ბევრად სცდება, რაც ცეცხლის შეწყვეტას ისეთივე ეკონომიკური ინტერესის საკითხად აქცევს, როგორიც დიპლომატიისაა. 

ლოგიკა მარტივია: რაც უფრო დიდხანს გაგრძელდება ომი, მით უფრო დიდია ენერგეტიკულ ბაზრებზე არასტაბილურობის, სავაჭრო მარშრუტების შეფერხებისა და მთელ მსოფლიოში ეკონომიკური ხარჯების ზრდის რისკი. ცეცხლის შეწყვეტამ შესაძლოა ხელი შეუწყოს ნავთობის ფასების სტაბილიზაციას, შავ ზღვაში ნაოსნობის შენარჩუნებას და მსოფლიოს ქვეყნებზე ამ წნეხის შემსუბუქებას.

ოთხი მედიატორი, ოთხი მოტივი

მიუხედავად იმისა, რომ იგი სრულად აცნობიერებს ომის გლობალურ შედეგებს, პრეზიდენტ ტრამპის პირობებში შეერთებული შტატების მთავარ საზრუნავს, როგორც ჩანს, შიდა ეკონომიკაზე საწვავის მზარდი ფასების გავლენა წარმოადგენს. მოახლოებული შუალედური არჩევნების წინ მას საწვავის ფასების თუნდაც დროებითი დაწევა სჭირდება, რაც უბიძგებს, მოსკოვთან დიზელის თაობაზე შეთანხმებას მიაღწიოს და უკრაინაზე ზეწოლა მოახდინოს რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმების შესაჩერებლად. 

თავის მხრივ, თურქეთი შავ ზღვაში ცეცხლის შეწყვეტას ლობირებს, რადგან გემებსა და ტანკერებზე თავდასხმების შეწყვეტამ შესაძლოა ანკარას ეკონომიკური სარგებელი მოუტანოს. საიდუმლო არ არის, რომ თურქეთი „შავი ზღვის მარცვლეულის ინიციატივის“ (ასევე ცნობილი, როგორც „მარცვლეულის შეთანხმება“) ერთ-ერთი მთავარი ბენეფიციარი იყო, რომლის მიღწევაც 2022 წლის ზაფხულში, სტამბოლში შუამავლობით მოხერხდა. ამ შეთანხმებამ განამტკიცა ანკარის პოზიცია, როგორც მარცვლეულის რეგიონული სატრანზიტო ჰაბისა, შექმნა ეკონომიკური შესაძლებლობები მისი სანაოსნო და საპორტო სექტორებისთვის და გაზარდა მისი დიპლომატიური გავლენა შავი ზღვის რეგიონში.

ეგვიპტისთვის მთავარი საზრუნავი სასურსათო უსაფრთხოებაა. როგორც მსოფლიოში ხორბლის ერთ-ერთი უმსხვილესი იმპორტიორი, ჩრდილოეთ აფრიკის ეს სახელმწიფო მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული შავი ზღვის რეგიონის, მათ შორის უკრაინის, მარცვლეულზე. კომერციულ ნაოსნობასა და საპორტო ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმების გაგრძელება საფრთხეს უქმნის ამ იმპორტს, ხოლო მზარდი სატრანსპორტო ხარჯები მარცვლეულს უფრო აძვირებს. ცეცხლის შესაძლო შეწყვეტა ხელს შეუწყობს გადაზიდვების შეუფერხებლად გაგრძელებას და შეამცირებს ზეწოლას სურსათის შიდა ფასებზე.

თუმცა, როგორც ჩანს, ინდოეთი უფრო ფართო სურათს უყურებს. ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ მისი სამნაწილიანი წინადადება მხოლოდ საკუთარი ეკონომიკური ინტერესების დაცვით არ შემოიფარგლება, არამედ მიზნად ისახავს ენერგეტიკულ ბაზრებზე, სურსათის მომარაგებასა და საერთაშორისო ვაჭრობაზე ომის ფართო გავლენის შემცირებასაც. ამასთან, ეს ნიუ-დელისთვის დიპლომატიურ სარგებელსაც შეიცავს. როგორც მოსკოვთან, ისე კიევთან ურთიერთობით, ინდოეთს ეძლევა შესაძლებლობა, გააძლიეროს საკუთარი საერთაშორისო ავტორიტეტი და თავი პოტენციურ მედიატორად წარმოაჩინოს. მისმა ურთიერთობებმა ორივე მხარესთან შესაძლოა ხელი შეუწყოს კომუნიკაციის ღიად შენარჩუნებას, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ შეთანხმების მიღწევა კვლავ რთულ ამოცანად დარჩება.

თუმცა, როგორც ჩანს, ინდოეთი უფრო ფართო სურათს უყურებს. ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ მისი სამნაწილიანი წინადადება მხოლოდ საკუთარი ეკონომიკური ინტერესების დაცვით არ შემოიფარგლება, არამედ მიზნად ისახავს ენერგეტიკულ ბაზრებზე, სურსათის მომარაგებასა და საერთაშორისო ვაჭრობაზე ომის ფართო გავლენის შემცირებასაც. 

ამასთან, ეს ნიუ-დელისთვის დიპლომატიურ სარგებელსაც შეიცავს. როგორც მოსკოვთან, ისე კიევთან ურთიერთობით, ინდოეთს ეძლევა შესაძლებლობა, გააძლიეროს საკუთარი საერთაშორისო ავტორიტეტი და თავი პოტენციურ მედიატორად წარმოაჩინოს. მისმა ურთიერთობებმა ორივე მხარესთან შესაძლოა ხელი შეუწყოს კომუნიკაციის ღიად შენარჩუნებას, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ შეთანხმების მიღწევა კვლავ რთულ ამოცანად დარჩება.