ფასების შემსწავლელი დროებითი საპარლამენტო კომისიის სხდომაზე პურის მრეწველთა კავშირის თავმჯდომარე, მალხაზ დოლიძე არ მიუწვევიათ. არადა, დიდი გამოცდილების მქონე მეწარმეს კომისიისთვის მართლაც ბევრი რამ ჰქონდა სათქმელი. ინტერვიუს კი იმ პრობლემის განხილვით ვიწყებთ, რაზეც პურ-ფუნთუშეულისა და საკონდიტრო საწარმოს დამფუძნებელმა, ალექსანდრე რატიშვილმა ისაუბრა. მისი თქმით, პრობლემაა საცალო სავაჭრო ქსელებთან ურთიერთობა, რადგან იმდენად უსამართლო პირობები აქვთ დაწესებული, რომ განვითარებაზე კი არა, თავის გადარჩენაზეა საუბარი. 

გთავაზობთ ინტერვიუს პურის მრეწველთა კავშირის თავმჯდომარესთან, მალხაზ დოლიძესთან.  

„რეზონანსი“: ბატონო მალხაზ, კომისიის სხდომაზე განაცხადა, რომ რითეილებთან არათანაბარ და უსამართლო პირობებში იმყოფებიან, რის გამოც მწარმოებლები თავის გადარჩენაზე არიან გადასულები. თქვენ რა პრობლემას დაასახელებთ?

მალხაზ დოლიძე: ვეთანმხები ალექსანდრე რატიშვილს, მართალს ამბობს, ყველაფერი ასეა, მაგრამ 60 წელია ამ დარგში ვმუშაობ და არ დაგვიძახეს ამ კომისიაზე არც მე და არც ლევან სილაგავას. არადა, ჩვენ ნამდვილად გვაქვს სათქმელი. იცით, რა მინდოდა მეთქვა კომისიისთვის? პურ-პუნთუშეული არის პირველადი მოთხოვნილების პროდუქტი და ამ ტიპის პროდუქტზე არსებობდა განსაკუთრებული მიწოდების წესები - რეალიზაციის, ტრანსპორტირების განსაკუთრებული პირობები. ეს იყო გაწერილი, ვინ არის პასუხისმგებელი პურის შეტანაზე, რეალიზაციის დროს ფასნამატი რამდენი უნდა ჰქონდეს, როგორი უნდა იყოს გაყიდვის წესები. თუ არ გაიყიდა პური, დაბრუნების შემთხვევაში, რამდენ პროცენტს იხდის ვაჭრობა. დაგვიანებაზე ჯარიმა იყო, მიწოდებაზე - თავისი წესები. ყველაფერი ეს მოიშალა და აღარ არსებობს. 

„რ“: რატომ მოიშალა ეს წესები?

მ.დ: მეც ეს უნდა მეკითხა კომისიის წევრებისთვის. თუ ისევ დაწესდება, ამ წესებით მაღაზიებმაც უნდა იმუშაონ და მრეწველობამაც. ეს წესები შენახული მაქვს და მინდოდა, ამ კომისიისთვის მეჩვენებინა, რომ შეუძლია მერიამ შემოიღოს, განსაკუთრებით, პირველადი მოხმარების პროდუქტებზე. ამის შემდეგ, ნამდვილად აღარ დაგვჭირდება ხვეწნა, რომ დაუკლონ ფასს. კონკურენცია იქნება, რომ საუკეთესო პროდუქციას მომხმარებელი თვითონ აირჩევს. ეს წესები უნდა ამუშავდეს ისევ. 

ბოლო დროს პურ-პროდუქტების დისტრიბუცია ძალიან გაჭირდა, რადგან უამრავ ჯარიმას იღებენ. პურის მანქანა არასდროს, არავის დაუჯარიმებია. ახლა პურის საწარმოები დაჯარიმებულები არიან 30 000-ით, ეს ყველაფერი დისტრიბუტორებისგან მოდის. თუ ყვითელ ხაზებში „ტაქსები“ შედიან, რატომ არ შეიძლება, რომ პურის მანქანა, რომელმაც პური უნდა მიაწოდოს მაღაზიას დღეში სამჯერ, ისიც შევიდეს ამ ყვითელ ხაზში. გარდა ამისა, არის კი ჩვენთან მაღაზიები ისე მოწყობილი, რომ პროდუქციის მისაღები ბაქანი ცალკე ჰქონდეს? არ არსებობს, ასეთ მაღაზიას ვერ დამისახელებთ. 

„რ“: არის კიდევ სხვა პრობლემა, რაც პროდუქციას აძვირებს და რისი თქმაც კომისიაზე გინდოდათ?

მ.დ: გეტყვით. რუსულ ფქვილზე შემოიღეს დროებითი გადასახადი, რათა გაეთანაბრებინათ ჩვენი წისქვილებისთვის ფასები და შეჯიბრება ყოფილიყო ხარისხში. რუსულ ფქვილზე, ერთ ტომარაზე დააწესეს 10 ლარი, ამის შემდეგ 12.50 ლარი დააწესეს. ამან ძალიან კარგად იმუშავა, რადგან ქვეყნის ბიუჯეტში, დაახლოებით, 50 მილიონი ლარი შევიდა. ამის შემდეგ, წლის ბოლოს, გადასახადი შემოიღეს - 15 ლარი, რის გამოც რუსულ ფქვილს მცხობელი ვეღარ ეკარება. მცხობელს ფქვილის არჩევის საშუალება უნდა ჰქონდეს - მინდა, რუსულ ფქვილს ვიყიდი, თუ შენ უხარისხოს მომაწვდი, კონკურენცია უნდა იყოს. კონკურენცია ჩაკეტეს, რაც საშინელებაა, არ შეიძლება, ამის გაკეთება. საბაზრო ეკონომიკა რას ნიშნავს? საუკეთესო უნდა აარჩიო, როგორც ფასის, ასევე ხარისხის მიხედვით. შენ რომ ხელოვნურად ჩაერევი და აწესებ ასეთ გადასახადებს, აქ სხვა მიზეზია, პირდაპირ გეუბნებით. 

არის კიდევ ერთი საკითხი, რომელიც მიმაჩნია, რომ აუცილებლად გასათვალისწინებელია. კვების პროდუქტებზე, მაგალითად, ევროპაში, 10%-ზე მეტი არ არის დღგ. ჩვენთან 18%-ია და რაც მთავარია, ამ 18%-ის დუბლირება ხდება. 

„რ“: როგორ, რას გულისხმობთ?

მ.დ: როგორ და, ფქვილზე - 18%-ია და სათითაოდ ყველა იმ პროდუქტზე, რაც პურში შედის. ასე როგორ შეიძლება? არ არის ეს სწორი მიდგომა. მაგალითად, პურ-პროდუქტებზე დიდი თავის ტკივილი რომ არ ჰქონოდა, აზერბაიჯანმა დღგ საერთოდ მოხსნა. აზერბაიჯანში საერთოდ არ არის პურ-პროდუქტებზე დღგ. მე იმას კი არ ვამბობ, რომ ჩვენც მოგვიხსენით-მეთქი, მაგრამ ხომ შეიძლება, აუცილებელ და პირველადი მოხმარების კვების პროდუქტებზე დღგ შევამციროთ? ეს არის ერთ-ერთი გზა, რაც საგრძნობლად გააიაფებს პროდუქტებს. არ ვამბობ, რომ ყველა პროდუქტზე ასე უნდა იყოს, ვგულისხმობ მხოლოდ პირველადი მოხმარების პროდუქტებს. 

"ქეშბექი" - მწარმოებლების მთავარი პრობლემა

ახლა კი ის პრობლემები, რომლებზეც ფასების შემსწავლელ კომისიაზე მწარმოებლებმა პარლამენტში ხმამაღლა ისაუბრეს. შპს „ჯეო ნატურალსის“ ფინანსურმა დირექტორმა გიორგი პარკაიამ "ქეშბექის" პრობლემაზე გაამახვილა ყურადღება და აღნიშნა, რომ თანხის გადახდის დაგვიანება პირდაპირ მოქმედებს ბიზნესზე. 

„მთავარი პრობლემა, რომელზეც ვისაუბრეთ, "ქეშბექია". მას გვაჭრიან შეტანისთანავე, ხოლო გადახდით იხდიან მხოლოდ მაშინ, როცა გაყიდიან. გვეუბნებიან, რომ გავყიდეთ 20 000 ლარის პროდუქცია, გვირიცხავენ 20 000 ლარს - ამას ჩვენ ვერ ვაკონტროლებთ და იმავდროულად, გვიგზავნიან 100 000 ლარის შეკვეთას. იგივე ქსელი გვიგზავნის უფრო გაზრდილ მოთხოვნას, ვიდრე ჩაგვირიცხეს“, - განაცხადა პარკაიამ. 

სხვა პრობლემაზე გაამახვილა ყურადღება „მარნეულის სასურსათო ქარხნის“ ფინანსურმა დირექტორმა გიორგი მუსერიძემ და აღნიშნა, რომ ფასს ისინი არ ადგენენ. ქართული ბაზარი გაჯერებულია თურქული და ჩინური ტომატითა და კიტრის მარინადებით. „მარნეულის“ შემთხვევაში, ბევრად კომპლექსურია საკითხი, რადგან მათი ჯაჭვი იწყება მინდვრიდან, მაგრამ იმის გამო, რომ ქვეყანაში არ არის განვითარებული ფერმერული მეურნეობები, ვერ ახერხებენ ნედლეულის შესყიდვას, იქნება ეს კიტრი, თუ პომიდორი, რათა აწარმოონ პროდუქცია. ამიტომ, ძირითადად, იმპორტზე არიან დამოკიდებულნი. 

"სანდომის“ გენერალური დირექტორი, მერაბ ვასაძე შეშფოთებულია ქსელური მარკეტების მხრიდან ადგილობრივ მწარმოებლებზე ზეწოლის გამო და აღნიშნავს, რომ პარლამენტი, სახელმწიფოსთან ერთად, უნდა შეჯერდეს გარკვეულ პროცენტზე, რის ზემოთაც ქსელური მაღაზიები მარჟის დაწესებას ვეღარ მოითხოვენ. მერაბ ვასაძის თქმით, სხვა შემთხვევაში, ქართული წარმოება განადგურდება. 

„დასვით შეკითხვა, რატომ აწყობთ მაღაზიების გახსნა? იმიტომ, რომ როდესაც ქსელურს ვხვდებით, საუბარს იწყებს ასე: მე მაქვს ამდენი მაღაზია, პლიუს წელს გავხსნი 200 მაღაზიას, მექნება ბევრი მაღაზია და შენ უნდა დამიმატო 5% „ქეშბექი“. ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ის ჩემგან მეტ მოგებას ნახავს. ის მეტ მოგებას არ ნახულობს, ოღონდ, ჩემს საქონელს ყიდის გაცილებით იაფად. 

ძალიან კარგად გვესმის, ქსელური მაღაზია „ქეშბექის“ გარეშე ვერ იარსებებს, მაგრამ უკვე ჩვენს ფუნქციას ითავსებს... მგონია, სახელმწიფო უნდა დაგვეხმაროს, რათა რაღაც პროცენტზე შეჯერდეთ, რომ ამის ზემოთ, ქსელურმა ვერ მოითხოვოს მარჟა, სხვა შემთხვევაში, ქართულ წარმოებას გაგვინადგურებენ“, - განაცხადა მერაბ ვასაძემ.

სავაჭრო ქსელების მაქინაციურ სქემაზე ამახვილებს ყურადღებას "ბარამბოს" კომერციული დირექტორმი: 

"ათი წლის წინ, ვმუშაობდით დაახლოებით 13 000 ობიექტში, დღეს, უმრავლესობა ჩვენგანი, ვმუშაობთ 3 000 ობიექტში, რატომ? - დიდმა ქსელმა მოგვთხოვა "ქეშბექი" დიდი გაყიდვების სანაცვლოდ. ჩვენ მივეცით ეს "ქეშბექი", რაც ამ ქსელებმა ასახეს ფასებზე, ძალიან გააიაფეს პროდუქტი და ტრადიციული მაღაზიები, რომლებსაც არ ჰქონდათ ამხელა "ქეშბექები", კონკურენტუუნარონი გახდნენ, ანუ, ამოვარდნენ ამ სტრატეგიიდან, არავინ დაიცვა", - გაანცხადა ჯანო კუციამ და დასძინა, რომ კომპანიის ბრუნვის მნიშვნელოვანი ნაწილი უჭირავს ქსელებს, ვინაიდან, პატარა მარკეტები, კონკურენციის პირობებში, ძირითადად, გაკოტრდნენ.

"როდესაც ჩვენ ვსაუბრობთ იმაზე, რომ სავაჭრო სექტორში 40 პროცენტი უჭირავს ქსელურ მარკეტებს და 60 - ტრადიციულს, აქვე არის შეცდომა. ჩვენი ბრუნვის მნიშვნელოვანი ნაწილი უჭირავს დღეს ქსელებს - 95%-ზე მეტი. სხვაგან სად გავყიდო, მოკვდა ის პატარა (მარკეტი). ჩემთვის, კომერციულად საინტერესოა, პატარა მარკეტში შევიდე, იმიტომ, რომ უფრო იაფი მიჯდება მათთან მომსახურება. შევიტანე, დავტოვე პროდუქცია - გაკოტრდა იმიტომ, რომ გვერდზე, "მოდერნ თრეიდმა" გააკოტრა. ამ მოცემულობით, ნებისმიერი უბანი რომ ავიღოთ, 10 მაღაზიიდან, 4 უნდა იყოს ქსელი და 6 - ტრადიციული. რომელია ასეთი უბანი, შეგიძლიათ მითხრათ? არ არსებობს ასეთი უბანი", - განაცხადა ჯანო კუციამ.

საბოლოოდ, კომისიის სხდომა სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასწარმოქმნის სტრუქტურის შემსწავლელი საქართველოს პარლამენტის დროებითი კომისიის თავმჯდომარემ, შოთა ბერეკაშვილმა შეაჯამა და აღნიშნა, რომ ადგილობრივ მწარმოებლებთან საუბრისას, რამდენიმე მნიშვნელოვანი პრობლემა გამოიკვეთა. მისი თქმით, არსებული ფასწარმოქმნის ჯაჭვი და ბიზნეს-ოპერაციები ადგილობრივ წარმოებას არაკონკურენტულ გარემოში აყენებს, საბოლოოდ, ეს ყველაფერი პროდუქტის არაკონკურენტუნარიანობაზეც აისახება. 

„ჩვენი მიზანია,შევძლოთ ადგილობრივი წარმოების კონკურენტუნარიანობის გაზრდა. ეს ჩვენთვის განსაკუთრებული მნიშნელობის საკითხია, რადგან იმპორტულ საქონელთან ჯანსაღი კონკურენციის, სწორი ბიზნეს პროცესების მართვის პირობებში გვინდა, ადგილობრივი წარმოება გავხადოთ კონკურენტუნარიანი, რაც საბოლოო ჯამში, აისახება კონკურენტუნარიან ფასზე. წარმოება, განსაკუთრებით მცირე და საშუალო ბიზნესი, გვინდა, ყველაზე დაცული და ეფექტური იყოს“, - განუცხადა ბერეკაშვილმა სხდომაზე დამსწრე მწარმოებლებს.