ვინაიდან ფილიპინები ASEAN-ის 2026 წლის თავმჯდომარეობას იბარებს, ცხადია, რომ სამხრეთ ჩინეთის ზღვის დავა და საზღვაო უსაფრთხოების საკითხი ASEAN-ის 2026 წლისთვის ფილიპინების დღის წესრიგის უმთავრეს ნაწილს შეადგენს. ფილიპინებისთვის საუკეთესო სცენარი სამხრეთ ჩინეთის ზღვაზე ქცევის კოდექსის გადახედილი და გაძლიერებული ვერსია იქნებოდა, რისი შანსებიც ბოლო დროს შემცირდა, განსაკუთრებით ტრამპის ადმინისტრაციის მიერ დიდი ხნის ნანატრი 2025 წლის ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგიის (NSS) გათვალისწინებით, რომელიც 2025 წლის დეკემბერში გამოქვეყნდა და რომელიც აშშ-ის საგარეო პოლიტიკაში ლიბერალური ინტერნაციონალისტური ღირებულებებიდან უფრო ტრანზაქციულ, ინტერესებზე დაფუძნებულ, „ამერიკა უპირველეს ყოვლისა“ ტიპის „ქაოსზე“ ფუნდამენტურ გადასვლას აღნიშნავს. 

როგორც ჩანს, აშშ აღარ არის დაინტერესებული ჩინეთის შეკავებით და მზადაა მიიღოს „უფრო დიდი, მდიდარი და ძლიერი ერების გადაჭარბებული გავლენა“, როგორც „საერთაშორისო ურთიერთობების მარადიული ჭეშმარიტება“. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ჩინეთი და რუსეთი მისთვის აღარ წარმოადგენენ კონკურენტებს ან საფრთხეს წესებზე დაფუძნებული საერთაშორისო წესრიგისთვის და პეკინსაც და მოსკოვსაც შეუძლიათ ჰქონდეთ საკუთარი გავლენის სფეროები. ტრამპის ვენესუელის ავანტიურამ და დანიისთვის გრენლანდიის ჩამორთმევის შესახებ განცხადებებმა მხოლოდ წაახალისა ჩინეთი და რუსეთი, რომ თავიანთ შესაბამის გავლენის სფეროებში „დონროს დოქტრინების“ საკუთარი ვერსიები დაამკვიდრონ.

ეს მიდგომა ამერიკის აზიელ პარტნიორებსა და მოკავშირეებს, როგორებიცაა იაპონია, სამხრეთ კორეა და ტაივანი, მძიმე მდგომარეობაში აყენებს და ქმნის პოტენციური კონფლიქტის კერებს — ტაივანის სრუტეში, სამხრეთ ჩინეთის ზღვასა და აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვაში — სადაც ჩინეთთან დაკავშირებული ვითარება უკიდურესად ფეთქებადსაშიშია. თვალშისაცემია ის ფაქტი, რომ სტრატეგიაში არ არის პირდაპირი მითითება სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაზე, რაც ნათლად მეტყველებს ტრამპის შეცვლილ ფოკუსზე. ის მხოლოდ ორჯერაა ნახსენები, ორივეჯერ ჩინეთთან და ტაივანთან მიმართებაში. ამის საპირისპიროდ, 2022 წლის სტრატეგია არა მხოლოდ ხაზს უსვამდა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის მნიშვნელობას, არამედ ახსენებდა რეგიონის საკვანძო ქვეყნებსაც, მათ შორის ინდონეზიას, ფილიპინებს, ტაილანდს და მიანმარს/ბირმასაც კი. მაგალითად, 2017 წლის ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგია (NSS) სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებს პირდაპირ მოიხსენიებდა მთავარ პარტნიორებად რეგიონული უსაფრთხოების ისეთ გამოწვევებთან გამკლავებაში, როგორიცაა ტერორიზმი, საზღვაო უსაფრთხოება და ჩინეთის მზარდი აგრესია. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის, ინდო-წყნარი ოკეანის ე.წ. ცენტრის არარსებობა, რბილად რომ ვთქვათ, თვალშისაცემია. 

თუმცა რეგიონის მნიშვნელობა ირიბად აღიარებულია ინდო-წყნარი ოკეანის უფრო ფართო სტრატეგიაში — ღია საზღვაო გზების შენარჩუნებისა და საზღვაო თავისუფლების უზრუნველყოფის ვალდებულებების სახით — სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზია, როგორც დამოუკიდებელი სტრატეგიული არეალი, ნახსენები არ არის. რეგიონი დიდი ხანია ეყრდნობა აშშ-ს ჩინეთის მზარდი გავლენის შესაკავებლად. NSS-ში მსგავსი იგნორირება ვაშინგტონის საგარეო პოლიტიკურ გათვლებში სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ცენტრალური როლის შესუსტებაზე მიანიშნებს.

თუმცა, დოკუმენტი მნიშვნელოვან აქცენტს აკეთებს დასავლეთ ნახევარსფეროზე და ფოკუსირებულია მიგრაციის, ნარკოტრეფიკინგის, ტრანსნაციონალური კრიმინალური ორგანიზაციებისა და დაკავშირებული საკითხების წინააღმდეგ ბრძოლაზე, რითაც საზღვრის უსაფრთხოებას ტრამპის ეროვნული უსაფრთხოების ძირითად ელემენტად აქცევს. ნახევარსფეროს პრიორიტეტულობის დოქტრინაზე გადასვლა შეჯამებულია ერთ წინადადებაში: „ჩვენი გლობალური სამხედრო ყოფნის კორექტირება ჩვენს ნახევარსფეროში არსებული გადაუდებელი საფრთხეების, განსაკუთრებით ამ სტრატეგიაში განსაზღვრული მისიების, საპასუხოდ და იმ თეატრებიდან გასვლა, რომელთა შედარებითი მნიშვნელობა ამერიკის ეროვნული უსაფრთხოებისთვის ბოლო ათწლეულებში ან წლებში შემცირდა“. დოკუმენტი ჩინეთს განსაზღვრავს როგორც ეკონომიკურ პარტნიორს და არა როგორც სტრატეგიულ მოწინააღმდეგეს. მასში არ არის ნახსენები ჩინეთის მიერ სამხრეთ ჩინეთის ზღვის (SCS) მზარდი მილიტარიზაცია ან მისი თავდაჯერებული ქმედებები რეგიონში. ფაქტობრივად, ის იყენებს ტერმინს „პოტენციურად მტრული ძალა“, რაც მკვეთრი კონტრასტია წინა ადმინისტრაციებთან შედარებით, რომლებიც ღიად აკრიტიკებდნენ ჩინეთის ტერიტორიულ პრეტენზიებსა და მილიტარიზაციას სამხრეთ ჩინეთის ზღვაში. ენის ეს მცირედი ცვლილება, სავარაუდოდ, ასახავს მიმდინარე სავაჭრო მოლაპარაკებებს და პეკინის შემდგომი გაღიზიანების თავიდან არიდების მცდელობას. ტრამპის ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგია (NSS) არ ისახავს მიზნად ჩინეთთან დაძაბულობის ესკალაციას, რამაც შესაძლოა შეამსუბუქოს რეგიონში მასშტაბური დაპირისპირების შიშები. თუმცა, მეორე მხრივ, ამან შესაძლოა გაათამამოს ჩინეთი, უფრო აქტიურად დააყენოს თავისი პრეტენზიები, განსაკუთრებით სამხრეთ ჩინეთის ზღვის საზღვაო დავებში, სადაც აშშ-ის ვალდებულებები საერთაშორისო ნორმების დაცვასთან დაკავშირებით, სულ მცირე, გაურკვეველი ჩანს.

გარდა ამისა, აშშ-მა შეზღუდა საგარეო პოლიტიკა დემოკრატიის მხარდაჭერაზე უარის თქმით, რაც ბოლო 50 წლის განმავლობაში აშშ-ის დიპლომატიის უმთავრეს ასპექტს წარმოადგენდა. ეს გამოიხატა აშშ-ის გაუმჯობესებულ ურთიერთობებში კამბოჯასთან, მიუხედავად ამ უკანასკნელის მიერ ადამიანის უფლებების დარღვევის ფაქტებისა. ტრამპმა, მიმდინარე წლის დასაწყისში, დაფინანსება შეუწყვიტა კამბოჯაში სამოქალაქო საზოგადოების მხარდამჭერ აშშ-ის პროექტებს და დახურა „ამერიკის ხმა“, რომელიც ქვეყანაში დარჩენილი ერთ-ერთი ბოლო საინფორმაციო საშუალება იყო, რომელიც CPP-ის კრიტიკას აქვეყნებდა. ოქტომბერში აშშ და კამბოჯა შეთანხმდნენ „ანგკორ სენტინელის“ სამხედრო წვრთნების განახლებაზე, რომელიც კამბოჯამ 2017 წელს შეაჩერა. ნოემბერში შეერთებულმა შტატებმა გამოაცხადა, რომ მოხსნიდა იარაღის ემბარგოს, რომელიც კამბოჯას 2021 წელს დაუწესა. ასევე ვრცელდება ინფორმაცია, რომ აშშ-ის თავდაცვის მდივანმა პიტ ჰეგსეტმა მოიპოვა პნომპენის თანხმობა რეამის ბაზაზე აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალების სამომავლო ვიზიტთან დაკავშირებით. ტრამპის შეცვლილი პოზიცია მიანმარის მიმართ მისი შეცვლილი პრიორიტეტების კიდევ ერთი თვალსაჩინო ნიშანია.

იმის ფონზე, რომ აშშ სულ უფრო მეტ ყურადღებას ამახვილებს საკუთარ ნახევარსფეროზე, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნები შესაძლოა სტრატეგიული გაურკვევლობის მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ. რეგიონის მრავალი ქვეყანა დიდი ხანია ეყრდნობა აშშ-ს, როგორც ჩინეთის მზარდი გავლენის საპირწონეს და როგორც პარტნიორს რეგიონული სტაბილურობის განმტკიცებაში. თუმცა, ვინაიდან აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგია (NSS) ამ ფოკუსის ცვლილებას ასახავს, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის პოლიტიკურმა და ეკონომიკურმა ელიტებმა შესაძლოა გადახედონ საკუთარ მიდგომებს დიდ სახელმწიფოთა შორის ძალთა ბალანსის ცვალებადი დინამიკის ფონზე.

მიუხედავად იმისა, რომ დოკუმენტს, თუნდაც NSS-ს, არ შეუძლია რეალურად წარმართოს ტრამპის ხშირად იმპულსური და ზედაპირული საგარეო პოლიტიკა, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზია ტრამპისთვის უკვე მეორეხარისხოვანზე ნაკლებ როლს თამაშობდა. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისთვის აშშ-ის მკაფიოდ განსაზღვრული სტრატეგიის არარსებობის პირობებში, რეგიონი არსებულ ვითარებას უნდა მოერგოს. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციის (ASEAN) წევრი სახელმწიფოებისთვის გამოწვევას წარმოადგენს საკუთარი ინსტიტუტების გაძლიერება, როგორიცაა ASEAN-ის რეგიონული ფორუმი (ARF), ADMM+ და EAS, და ამავდროულად, ჩინეთთან მიმართებით შიდარეგიონული ნდობისა და თანამშრომლობის გაღრმავება. ASEAN-ის კოლექტიური მიდგომა ეკონომიკურ და უსაფრთხოების საკითხებთან დაკავშირებით სულ უფრო გადამწყვეტ მნიშვნელობას შეიძენს იმ ფონზე, როდესაც აშშ თავის პრიორიტეტებს ცვლის. ამჟამად, ვითარება ასე არ გამოიყურება. მაგალითად, მალაიზიამ, როგორც ASEAN-ის 2025 წლის თავმჯდომარემ, მოუწოდა ASEAN-ის ქვეყნებს, კოორდინირებული მიდგომა გამოეჩინათ აშშ-ის ტარიფებთან დაკავშირებული მოლაპარაკებებისას. თუმცა, ამის ნაცვლად, წევრი სახელმწიფოები აშშ-თან საკუთარი, ინდივიდუალური შეთანხმებების მიღწევას შეეცადნენ.

სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისთვის ტრამპის ადმინისტრაციის ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგია (NSS) არის გამოსაფხიზლებელი სიგნალი, რომ აშშ აღარ წარმოადგენს რეგიონში ჩინეთის ჰეგემონიური პოზიციების საპირწონეს. რეგიონის ზოგიერთი ქვეყნისთვის აშშ-ის უსაფრთხოების გარანტიების ეპოქაც შესაძლოა მოსალოდნელზე ადრე დასრულდეს. წინ უფრო გაურკვეველი, კონკურენტული და ფრაგმენტირებული წესრიგი გველის, სადაც სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებმა უნდა გაააქტიურონ ASEAN-ის ეგიდით მოქმედი რეგიონული ინსტიტუტები და მოახდინონ რეგიონულ ძალებთან სტრატეგიული პარტნიორობის დივერსიფიკაცია. 2026 წელს, ფილიპინების თავმჯდომარეობის პერიოდში, ASEAN-ს გამოწვევების გრძელი ნუსხა ექნება გადასალახი, მათ შორის სამხრეთ ჩინეთის ზღვის საკითხი. თუ როგორ შეინარჩუნებს რეგიონი ამ მყიფე ბალანსს – გაუმკლავდეს ჩინეთს აშშ-ზე დაყრდნობის გარეშე – ამას მომავალი გვიჩვენებს.